Buat Nedir?

Buat (bağlantı kutusu), elektrik tesisatlarında kabloların birbirleriyle veya cihazlarla bağlantılarının yapıldığı, bu bağlantı noktalarını mekanik darbelerden, toz, nem ve diğer dış etkenlerden koruyan, aynı zamanda yangın güvenliği sağlayan koruyucu kutulardır. Elektrik tesisatının "sinir düğümleri" olarak düşünülebilecek bu elemanlar, kabloların güvenli ve düzenli bir şekilde birleştirilmesini sağlar.

Bir elektrik tesisatında, ana hattan ayrılan kollar, farklı yönlere giden kablolar, armatür veya priz bağlantıları genellikle buatlar içinde yapılır. Buatlar sayesinde, duvar veya tavan içinde gizlenen kablo bağlantılarına, ileride oluşabilecek arızalarda veya tesisatta değişiklik yapılması gerektiğinde kolayca erişilebilir.

Buatın Temel İşlevleri

Buatların elektrik tesisatındaki başlıca işlevleri şunlardır:

Kablo birleştirme, farklı yönlerden gelen kabloların güvenli bir şekilde birleştirilmesini sağlar. Örneğin, ana besleme hattından ayrılan kollar, buat içinde birleştirilir.

Bağlantı koruması, kablo bağlantı noktalarını mekanik darbelerden, toz, nem, kimyasal maddeler ve diğer dış etkenlerden korur.

Yangın güvenliği, özellikle metal buatlar veya yangın dayanımlı plastik buatlar, olası bir yangında alevin kablolar boyunca yayılmasını geciktirir veya engeller.

Erişilebilirlik, bağlantı noktalarına, tesisatın diğer kısımlarını sökmeden kolayca erişilmesini sağlar. Arıza durumunda veya tesisatta değişiklik yapılması gerektiğinde, buat kapağı açılarak bağlantılara ulaşılabilir.

Düzenlilik, kabloların düzenli bir şekilde yönlendirilmesini ve bağlantıların derli toplu yapılmasını sağlar.

Gerilim azaltma, özellikle büyük kesitli kabloların ağırlığının bağlantı noktalarına binmesini engeller, mekanik gerilmeyi azaltır.

Buat Çeşitleri

Buatlar, kullanım yerlerine, yapı malzemelerine ve montaj şekillerine göre farklı tiplerde üretilir:

Montaj şekline göre buatlar:

• Sıva altı buatlar, duvar veya tavan sıvası altına gömülerek monte edilen buatlardır. Genellikle plastik malzemeden yapılır ve kapağı sıva yüzeyi ile aynı hizada olur. Konut tesisatlarında en yaygın kullanılan tip.

• 
  

• Sıva üstü buatlar, duvar veya tavan yüzeyine monte edilen, dışarıdan görünen buatlardır. Genellikle metal veya dayanıklı plastikten yapılır. Sanayi tesislerinde, atölyelerde, dış mekanlarda tercih edilir.

• 
  

• Asma tavan buatları, asma tavan arkasında kullanılan, genellikle metal veya özel plastikten yapılmış buatlardır.

Kullanım yerine göre buatlar:

• Tavan buatları, aydınlatma armatürlerinin bağlantılarının yapıldığı, genellikle tavana monte edilen buatlardır.

• Duvar buatları, priz ve anahtar bağlantılarının yapıldığı, duvar içine veya üzerine monte edilen buatlardır.

• Yer altı buatları (rögarlar), yol, bahçe, otopark gibi alanlarda yer altı kablolarının birleştirildiği, ağır vasıta trafiğine dayanıklı, beton veya özel plastikten yapılmış büyük buatlardır.

• Pano içi buatlar, elektrik panolarının içinde kullanılan, kablo bağlantılarının düzenlendiği mini buatlardır.

Malzeme türüne göre buatlar:

• Plastik buatlar, PVC, polikarbonat veya polipropilen malzemeden yapılan buatlardır. Hafif, ekonomik ve izole olmaları nedeniyle konut tesisatlarında en yaygın kullanılan tiptir. Yalıtkan oldukları için ek izolasyon gerektirmez.

• Metal buatlar, galvanizli sac veya alüminyumdan yapılan, dayanıklı ve yangın güvenliği yüksek buatlardır. Sanayi tesislerinde, dış mekanlarda, patlayıcı ortamlarda tercih edilir. Metal oldukları için topraklama gerektirir.

• Paslanmaz çelik buatlar, korozyon direnci yüksek, özellikle gıda sanayi, kimya tesisleri, denizcilik uygulamaları gibi ağır ortam koşullarında kullanılan buatlardır.

Koruma sınıfına göre buatlar:

• IP20 buatlar, iç mekanlarda, kuru ortamlarda kullanılan standart buatlar.

• IP54 buatlar, toza ve sıçrayan suya karşı dayanıklı, dış mekanlarda ve nemli ortamlarda kullanılan buatlar.

• IP55 ve üzeri buatlar, yüksek basınçlı suya dayanıklı, endüstriyel tesislerde, dış mekanlarda kullanılan buatlar.

• Ex-proof buatlar, patlayıcı ortamlarda (kimya tesisleri, petrol rafinerileri, madenler) kullanılan, özel sertifikalı, kıvılcım çıkarmayan buatlar.

Buatların Teknik Özellikleri

Bir buat seçilirken dikkate alınması gereken teknik özellikler şunlardır:

Boyut ve hacim, buatın içine sığacak kablo sayısını ve bağlantı elemanlarını belirler. Yaygın boyutlar: 60x60mm, 80x80mm, 100x100mm, 150x150mm, 200x200mm gibi kare, ayrıca dikdörtgen ve yuvarlak tipler.

Giriş sayısı ve tipi, buat üzerinde kaç adet kablo girişi olduğu ve bu girişlerin çapı (16mm, 20mm, 25mm, 32mm gibi). Ayrıca rakorlu veya rakorsuz tipler.

Koruma sınıfı (IP), toz ve suya karşı koruma seviyesi.

Darbe dayanımı (IK), mekanik darbelere karşı dayanım seviyesi (IK07, IK08, IK10 gibi).

Yangın dayanımı, özellikle yangın güvenliği kritik olan tesislerde, buatın yangına dayanım sınıfı.

Sıcaklık dayanımı, buatın çalışma sıcaklığı aralığı (-25°C ile +60°C gibi).

Malzeme özellikleri, UV dayanımı (dış mekanlar için), kimyasal dayanım, alev geciktirici özellik.

Buat İçi Bağlantı Teknikleri

Buat içinde kablo bağlantıları çeşitli yöntemlerle yapılır:

Klemens bağlantıları, en yaygın kullanılan bağlantı yöntemidir. Buat içine monte edilen klemenslere kablolar vidalanarak bağlanır. İleride sökülüp takılması kolaydır.

Wago (itmeli) klemensler, özellikle konut tesisatlarında yaygınlaşan, kablonun itilerek bağlandığı, vida gerektirmeyen, güvenli ve hızlı bağlantı elemanlarıdır.

Lehim bağlantıları, özellikle elektronik devrelerde ve ince kesitli kablolarda kullanılan, lehim ile yapılan bağlantılar.

Sıkma (krimp) bağlantıları, özel pabuçlar kullanılarak yapılan, büyük kesitli kablolarda tercih edilen bağlantı yöntemi.

Büküm bağlantıları, kabloların birbirine bükülerek birleştirilmesi, genellikle ek izolasyon bandı ile kapatılır. Artık çok tercih edilmeyen bir yöntemdir.

Buatların Yerleşim Kuralları

Elektrik tesisatında buatların yerleştirilmesiyle ilgili bazı temel kurallar vardır:

Erişilebilirlik, buatlar, gerektiğinde kolayca erişilebilecek yerlere yerleştirilmelidir. Asma tavan arkasına yerleştirilen buatların yeri, tavan paneli üzerinde işaretlenmelidir. Sıva altı buatların kapakları sıva yüzeyi ile aynı hizada olmalı ve üzeri kapatılmamalıdır.

Maksimum kablo sayısı, buat içine gereğinden fazla kablo doldurulmamalıdır. Bu, hem ısınmaya hem de bağlantıların zorlaşmasına yol açar. Her buatın önerilen maksimum kablo sayısı vardır.

Kablo yarıçapı, kabloların bükülme yarıçapına dikkat edilmelidir. Özellikle büyük kesitli kablolar, belirli bir yarıçaptan daha dar bükülmemelidir.

Isınma ve havalandırma, özellikle yüksek akım taşıyan bağlantıların yapıldığı buatlarda, ısınma ve havalandırma dikkate alınmalıdır.

Kablo girişleri, kablolar, buata uygun rakorlar veya burçlar kullanılarak geçirilmeli, keskin kenarlara sürtünmesi engellenmelidir.

Topraklama, metal buatlar mutlaka topraklanmalıdır.

Buatlarda Güvenlik Kuralları

Buatlarla ilgili uyulması gereken güvenlik kuralları:

Kapatılmamalı, buat kapakları asla kapatılmamalı, üzeri sıva veya boya ile kapatılmamalı, duvar kağıdı ile kaplanmamalıdır. Erişim her zaman mümkün olmalıdır.

Yanıcı malzeme teması, buatlar, yanıcı malzemelerle (yalıtım malzemeleri, ahşap) temas etmeyecek şekilde yerleştirilmelidir.

Su ve nem, ıslak hacimlerde (banyo, mutfak, dış mekan) uygun IP koruma sınıfına sahip buatlar kullanılmalıdır.

Bağlantı kalitesi, buat içindeki bağlantılar, gevşek olmamalı, yalıtımı düzgün yapılmalıdır. Gevşek bağlantılar ısınmaya ve yangına yol açabilir.

Aşırı yüklenme, buat içine gereğinden fazla kablo bağlanmamalı, akım taşıma kapasitesi aşılmamalıdır.

Mir Elektrik Proje Ofisi ve Buat Projelendirme

Mir Elektrik Proje Ofisi olarak, 2007 yılından bu yana Bursa ve çevre illerde konutlar, iş yerleri, sanayi tesisleri ve diğer yapılar için buat projelendirme hizmetleri sunmaktayız. Projelerimizde, tesisin ihtiyacına en uygun buat tipini, boyutunu ve yerleşimini belirliyor, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'ne uygun projelendirme yapıyoruz.

Elektrik projelerimizde, buatların yerlerini, tiplerini ve iç bağlantı şemalarını detaylı olarak gösteriyoruz. 

Ayrıca, yangın güvenliği kritik olan tesislerde, yangına dayanıklı buat seçimini ve yerleşimini özel olarak projelendiriyoruz.

Güç artırım projelerinde, mevcut buatların yeni kablo sayısına ve akım değerlerine uygunluğunu kontrol ediyor, yetersiz kalması durumunda yeni buatlar projelendiriyoruz.

Sık Sorulan Sorular

1. Buat nedir?

Buat, elektrik tesisatlarında kabloların birleştirildiği, bağlantıların yapıldığı ve bu bağlantı noktalarının korunduğu kutudur. Kablo bağlantılarını dış etkenlerden korur, yangın güvenliği sağlar ve bakım-onarım çalışmalarında kolay erişim imkanı sunar.

2. Sıva altı buat ile sıva üstü buat arasındaki fark nedir?

Sıva altı buat, duvar veya tavan sıvasına gömülerek monte edilir, kapağı sıva yüzeyi ile aynı hizada olur. Sıva üstü buat ise duvar veya tavan yüzeyine monte edilir, dışarıdan görünür. Sıva üstü buatlar genellikle sanayi tesislerinde, sıva altı buatlar konutlarda kullanılır.

3. Buat içinde kablo bağlantısı nasıl yapılır?

Buat içinde kablo bağlantısı, klemensler (vidalı veya itmeli), Wago (itmeli) klemensler, lehim veya sıkma pabuçları ile yapılır. En yaygın yöntem, güvenli ve sökülebilir olması nedeniyle klemens kullanımıdır.

4. Buatların IP koruma sınıfı nedir?

IP (Ingress Protection) koruma sınıfı, buatın toz ve suya karşı koruma seviyesini gösterir. İç mekanlarda IP20, dış mekanlarda ve nemli ortamlarda IP54, IP55 veya daha yüksek koruma sınıfı buatlar kullanılır.

5. Buat kapağı neden kapatılmamalıdır?

Buat kapağı, bağlantı noktalarına gerektiğinde kolayca erişilebilmesi için açık bırakılmalı, üzeri sıva, boya veya duvar kağıdı ile kapatılmamalıdır. Aksi halde, arıza durumunda bağlantı noktalarına ulaşmak mümkün olmaz.

6. Metal buat neden topraklanır?

Metal buatlar, olası bir kaçak durumunda elektrik çarpması riskini önlemek için topraklanır. Metal buat topraklanmazsa, bir fazın buat gövdesine teması halinde buat tehlikeli gerilim altında kalır.

7. Bir buata kaç kablo bağlanabilir?

Bir buata bağlanacak kablo sayısı, buatın boyutuna, kablo kesitlerine ve bağlantı elemanlarına bağlıdır. Buatın içinde kablo yoğunluğu çok fazla olmamalı, ısınma ve bağlantı zorluğu yaşanmamalıdır.

8. Ex-proof buat nedir?

Ex-proof (patlamaya dayanıklı) buat, patlayıcı ortamlarda (kimya tesisleri, petrol rafinerileri, madenler) kullanılan, olası bir kıvılcımın dış ortama sıçramasını engelleyecek şekilde tasarlanmış, özel sertifikalı buatlardır.

9. Buatlar nerelerde kullanılır?

Buatlar, konutlar, iş yerleri, fabrikalar, ofisler, hastaneler, okullar, AVM'ler, dış mekanlar, otoparklar, yollar (yer altı buatları), asma tavan arkası, şantiyeler gibi elektrik tesisatı bulunan her yerde kullanılır.

10. Mir Elektrik Proje Ofisi buat projelendirme hizmeti veriyor mu?

Mir Elektrik Proje Ofisi olarak, elektrik tesisat projelerinde buatların yerlerini, tiplerini ve iç bağlantı şemalarını detaylı olarak projelendiriyoruz. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'ne uygun, güvenli ve erişilebilir buat yerleşimleri tasarlıyoruz.

Mir Elektrik Proje Ofisi

Yetkili: Ebru Annak TANIŞ

Telefon: 0546 252 25 15 - 0546 252 25 16

Adres: Doğanbey Mah. Doğanbey Cd. Burçin 3 İş Merkezi Kat:9 No:906 Osmangazi / BURSA

Buat projeleriniz ve danışmanlık hizmetleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.