Elektrik Çarpması Nedir?

Elektrik çarpması, insan vücudundan elektrik akımı geçmesi sonucu oluşan fizyolojik etkidir.

Elektrik çarpması, insan vücudunun elektrik devresinin bir parçası haline gelmesi ve vücuttan elektrik akımı geçmesi sonucu oluşan biyolojik etkidir. Vücut, elektrik akımını iletebilen bir iletken olduğu için, canlı bir elektrik kaynağına temas edildiğinde akım vücuttan geçerek toprağa ulaşır. Bu akım geçişi, sinir sistemini, kas dokusunu ve iç organları etkileyerek çeşitli derecelerde hasara yol açar.

Elektrik çarpması, evlerde, iş yerlerinde, sanayi tesislerinde ve açık alanlarda meydana gelebilen, önlem alınmadığında ölümcül sonuçlar doğurabilen ciddi bir tehlike kaynağıdır. Her yıl dünyada binlerce kişi elektrik çarpması sonucu hayatını kaybetmekte veya ciddi yaralanmalar yaşamaktadır.

Elektrik Çarpmasının Fiziksel Mekanizması

Elektrik akımı vücuttan geçerken üç temel etki gösterir:

Isı etkisi (termal etki), elektrik akımının vücut dokularından geçerken oluşturduğu ısı nedeniyle yanıklar meydana gelir. Akımın şiddeti ve süresi arttıkça yanık derecesi de artar. Elektrik yanıkları, genellikle akımın vücuda girdiği ve çıktığı noktalarda (giriş-çıkış yanıkları) görülür. Bu yanıklar dışarıdan küçük görünebilir ancak iç dokularda ciddi hasar oluşabilir.

Uyarma etkisi (elektrolitik etki), elektrik akımı, hücrelerdeki kimyasal dengeleri bozar, hücre zarlarının geçirgenliğini değiştirir ve hücre içi sıvıların elektrolizine neden olur. Bu etki, özellikle sinir hücrelerinde ve kas hücrelerinde ciddi işlev bozukluklarına yol açar.

Mekanik etki, şiddetli elektrik çarpmalarında, kasların ani ve güçlü kasılması sonucu kırıklar, çıkıklar ve eklem hasarları oluşabilir. Ayrıca, kişinin düşmesi veya fırlaması sonucu travmatik yaralanmalar da meydana gelebilir.

Elektrik Akımının Vücut Üzerindeki Etkileri

Elektrik akımının vücut üzerindeki etkileri, akımın şiddetine (amper) bağlı olarak değişir. Akım şiddeti arttıkça etkiler daha da ağırlaşır:

1 mA'e kadar, hissedilmez veya çok hafif bir karıncalanma olur. Genellikle fark edilmez.

1-8 mA arası, hafif şok hissedilir, acı verici değildir. Kişi genellikle kontrolünü kaybetmez ve akım kaynağını bırakabilir.

8-15 mA arası, acı verici şok, kaslar kontrolsüz kasılır. "Kenetlenme etkisi" başlar; kişi akım kaynağını bırakamaz hale gelir.

15-20 mA arası, kas kasılmaları şiddetlenir, diyafram kası etkilenebileceği için solunum güçleşir. Göğüs kasları kasılarak nefes almayı zorlaştırır.

20-50 mA arası, solunum kaslarında felç, solunum durması riski, şiddetli kas kasılmaları. Uzun süreli maruziyette bilinç kaybı olabilir.

50-100 mA arası, kalbin elektriksel aktivitesinde bozulma (ventriküler fibrilasyon) başlar, kalp düzensiz atmaya başlar veya durabilir. Ölümcül olabilir. Hızla müdahale edilmezse ölüm gerçekleşir.

100 mA - 2 A arası, kalp durması, ciddi iç yanıklar, solunum durması, neredeyse kesin ölüm.

2 A üzeri, ani kalp durması, ciddi yanıklar, organ hasarları, anında ölüm.

Elektrik Çarpmasının Vücutta Yarattığı Hasar Türleri

Elektrik çarpması sonucu vücutta çeşitli tipte hasarlar meydana gelir:

Kalp hasarları, elektrik akımı kalbin doğal elektriksel ritmini bozarak aritmilere (düzensiz kalp atışı) yol açar. En tehlikelisi ventriküler fibrilasyondur; kalp titrer gibi olur ve kan pompalayamaz. Yüksek akımlar kalbin tamamen durmasına (asistol) neden olabilir.

Solunum sistemi hasarları, elektrik akımı göğüs kaslarını ve diyaframı etkileyerek solunum durmasına yol açabilir. Ayrıca, beyindeki solunum merkezi de etkilenebilir.

Sinir sistemi hasarları, elektrik akımı sinir hücrelerine zarar vererek geçici veya kalıcı felçlere, duyu kayıplarına, bilinç kaybına ve hafıza sorunlarına yol açabilir.

Kas ve doku hasarları, şiddetli kas kasılmaları kas liflerinin yırtılmasına, tendon hasarlarına ve kırıklara neden olabilir. Elektrik akımı geçen dokularda hücre ölümü (nekroz) meydana gelebilir.

Böbrek hasarları, yaygın kas hasarı sonucu kana karışan kas proteinleri (miyoglobin) böbrekleri tıkayarak akut böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Yanıklar, elektrik akımının vücuda girdiği ve çıktığı noktalarda yanıklar oluşur. Ayrıca, akımın geçtiği iç dokularda da ciddi yanıklar meydana gelebilir. Elektrik yanıkları genellikle derin dokularda daha fazla hasar bırakır.

Travmatik yaralanmalar, elektrik çarpması sonucu düşme veya savrulma ile oluşan kafa travmaları, kırıklar, iç kanamalar ve diğer yaralanmalar.

Elektrik Çarpmasına Neden Olan Faktörler

Elektrik çarpması riskini artıran başlıca faktörler şunlardır:

Açıkta kalan elektrik kabloları, hasarlı yalıtkanlığı olan kablolar, açıkta kalan bağlantı noktaları.

Arızalı elektrikli cihazlar, topraklaması olmayan veya topraklaması bozuk cihazlar, içindeki kabloları gevşemiş veya temas eden cihazlar.

Islak ortamlar, banyo, mutfak, bahçe, şantiye gibi ıslak veya nemli ortamlarda elektrikli cihaz kullanımı. Su, elektrik iletkenliğini artırır.

Topraklama eksikliği, topraklama sistemi olmayan veya yetersiz olan tesisatlar.

Kaçak akım koruma rölesi olmaması, kaçak akım rölesi (RCD) bulunmayan tesisatlar.

Yetkisiz müdahaleler, elektrik panolarına, trafolara, direklere yetkisiz kişilerin müdahalesi.

İş kazaları, elektrikle çalışan personelin güvenlik kurallarına uymaması, yeterli eğitim almamış olması, kişisel koruyucu donanım kullanmaması.

Yıldırım düşmesi, açık alanlarda yıldırıma maruz kalma.

Elektrik Çarpmasında İlk Yardım

Elektrik çarpması durumunda uygulanması gereken ilk yardım adımları şunlardır:

Güvenliği sağlayın, öncelikle kendi güvenliğinizden emin olun. Elektrik kaynağını kapatın (ana şalteri indirin, sigortayı sökün). Elektrik kaynağını kapatmak mümkün değilse, kazazedeyi kuru, yalıtkan bir malzeme (tahta sopa, plastik boru, kuru bez, kauçuk paspas) kullanarak kaynaktan ayırın. Kesinlikle çıplak elle dokunmayın.

Acil yardım çağırın, hemen 112 acil servisi arayın.

Bilinç ve solunum kontrolü, kazazedenin bilincini, solunumunu ve nabzını kontrol edin.

Temel yaşam desteği, kazazede nefes almıyorsa veya kalbi durmuşsa, hemen kalp masajı ve suni teneffüse başlayın (30:2 oranında).

Yanıkları değerlendirin, elektrik akımının girdiği ve çıktığı noktalardaki yanıkları temiz, kuru bir bezle örtün. Asla yanık üzerine krem, yağ veya ilaç sürmeyin.

Şok pozisyonu, kazazede bilinçliyse ve omurga yaralanması şüphesi yoksa, sırtüstü yatırın ve ayaklarını 30 cm yükseltin.

Elektrik Çarpmasından Korunma Yöntemleri

Elektrik çarpması riskini azaltmak için alınabilecek önlemler:

Kaçak akım koruma rölesi (RCD) kullanın, bu cihazlar, bir kaçak oluştuğunda elektriği milisaniyeler içinde keserek elektrik çarpmasını önler.

Topraklama sisteminizi düzenli kontrol ettirin, topraklama direncinin düşük olması (10 ohm'dan az) güvenlik için kritiktir.

Elektrik tesisatınızı periyodik olarak kontrol ettirin, yetkili kişilere yılda en az bir kez tesisatınızı kontrol ettirin.

Hasarlı kabloları, fişleri ve prizleri değiştirin, yıpranmış, çatlamış, erimiş malzemeleri hemen yenileyin.

Islak ellerle elektrikli alet kullanmayın, su ve nem elektrik iletkenliğini artırır.

Islak hacimlerde korumalı priz kullanın, banyo, mutfak gibi yerlerde su sıçramalarına karşı korumalı (kapaklı) prizler tercih edin.

Elektrik panolarına yetkisiz kişilerin girmesini engelleyin, panoları kilitli tutun ve uyarı levhaları asın.

İş yerlerinde çalışanları eğitin, elektrikle çalışan personele düzenli olarak elektrik güvenliği eğitimi verin.

Kişisel koruyucu donanım kullanın, elektrik işleri yaparken yalıtkan eldiven, yalıtkan ayakkabı, yalıtkan paspas kullanın.

İş Yerlerinde Elektrik Çarpması Riskine Karşı Yasal Zorunluluklar

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler gereği, iş yerlerinde elektrik çarpması riskine karşı aşağıdaki önlemler alınmalıdır:

• Elektrik tesisatlarının periyodik kontrolleri yılda en az bir kez yetkili kişilerce yaptırılmalıdır.

• Topraklama ölçümleri yılda en az bir kez yapılmalı ve raporlanmalıdır.

• Kaçak akım koruma röleleri kullanılmalı ve düzenli test edilmelidir.

• Çalışanlara elektrik çarpması riskleri ve ilk yardım konusunda eğitim verilmelidir.

• İş yerinde ilk yardım malzemeleri bulundurulmalı ve ilk yardım eğitimli personel görevlendirilmelidir.

• Elektrik panolarının önü yalıtkan paspaslarla kaplanmalıdır.

• Yüksek gerilimli bölgeler uyarı levhaları ile işaretlenmeli ve yetkisiz erişime kapatılmalıdır.

Elektrik Çarpması Vakalarında Hukuki ve Cezai Sorumluluk

Elektrik çarpması sonucu meydana gelen iş kazalarında, işverenin hukuki ve cezai sorumluluğu doğar. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlüdür. Alınmayan önlemler sonucu meydana gelen kazalarda:

• İdari para cezaları uygulanır.

• Tazminat davaları açılabilir.

• Kusur oranına göre cezai sorumluluk doğabilir.

• İş durdurma cezası uygulanabilir.

Mir Elektrik Proje Ofisi ve Elektrik Güvenliği

Mir Elektrik Proje Ofisi olarak, 2007 yılından bu yana Bursa ve çevre illerde iş sağlığı ve güvenliği kapsamında elektrik tesisatlarının periyodik kontrollerini yapmakta, topraklama ölçümleri ve kaçak akım rölesi testleri gerçekleştirmekteyiz. İş yerlerinde elektrik çarpması riskini minimize etmek için gerekli tüm ölçüm ve testleri yapıyor, raporluyor ve iyileştirme önerilerinde bulunuyoruz.

Ayrıca, iş yerlerinde görevli personele elektrik güvenliği ve ilk yardım konularında eğitimler düzenliyor, acil durum planlarının hazırlanmasına destek oluyoruz.

Sık Sorulan Sorular

1. Elektrik çarpması nedir?

Elektrik çarpması, insan vücudundan elektrik akımı geçmesi sonucu oluşan fizyolojik etkidir. Akım, sinir sistemini, kasları, kalp ve solunum gibi hayati organları etkileyerek hafif karıncalanmadan ölüme kadar varan sonuçlara yol açabilir.

2. Elektrik çarpmasının vücuttaki etkileri nelerdir?

Elektrik çarpması, kalp durması, solunum durması, sinir hasarları, kas kasılmaları, yanıklar, böbrek hasarları ve travmatik yaralanmalara yol açabilir.

3. Kaç volt elektrik tehlikelidir?

50 volt ve üzeri gerilimler insan sağlığı için tehlikeli kabul edilir. Ancak 220V (evlerde kullanılan gerilim) ölümcül olabilir. Yüksek gerilim hatları (binlerce volt) ise anında ölüme neden olur.

4. Elektrik çarpmasında ilk yardım nasıl yapılır?

Öncelikle elektrik kaynağını kapatın veya kazazedeyi kuru, yalıtkan bir malzeme ile kaynaktan ayırın. Ardından bilinç, solunum ve nabız kontrolü yapın. Gerekliyse kalp masajı ve suni teneffüse başlayın ve hemen 112'yi arayın.

5. Kaçak akım koruma rölesi nedir?

Kaçak akım koruma rölesi (RCD), bir kaçak akım oluştuğunda elektriği milisaniyeler içinde keserek elektrik çarpmasını önleyen güvenlik cihazıdır. Hayat kurtarıcıdır.

6. Elektrik çarpmasından korunmak için neler yapılmalıdır?

Kaçak akım koruma rölesi kullanın, topraklama sistemini düzenli kontrol ettirin, hasarlı kabloları değiştirin, ıslak ellerle elektrikli alet kullanmayın, elektrik tesisatını periyodik olarak yetkili kişilere kontrol ettirin.

7. Topraklama neden önemlidir?

Topraklama, bir arıza durumunda kaçak akımın toprağa akmasını sağlayarak elektrik çarpması riskini azaltır. Ayrıca, cihazların korunmasına ve yangın riskinin azaltılmasına yardımcı olur.

8. Elektrik çarpması sonucu oluşan yanıklar nasıl tedavi edilir?

Yanık bölgesi soğuk suyla 10-15 dakika soğutulur, temiz ve kuru bir bezle örtülür. Asla yanık üzerine krem, yağ, diş macunu gibi maddeler sürülmez. Tıbbi yardım alınır.

9. İş yerlerinde elektrik çarpmasına karşı hangi yasal zorunluluklar vardır?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği, iş yerlerinde elektrik tesisatlarının periyodik kontrolleri yılda en az bir kez yaptırılmalı, topraklama ölçümleri yapılmalı, çalışanlara eğitim verilmeli ve ilk yardım malzemeleri bulundurulmalıdır.

10. Mir Elektrik Proje Ofisi elektrik güvenliği konusunda hizmet veriyor mu?

Mir Elektrik Proje Ofisi olarak, iş yerlerinde elektrik tesisatlarının periyodik kontrollerini yapıyor, topraklama ölçümleri, kaçak akım rölesi testleri ve izolasyon direnci ölçümleri gerçekleştiriyoruz. Ayrıca, çalışanlara elektrik güvenliği eğitimleri düzenliyoruz.

Mir Elektrik Proje Ofisi

Yetkili: Ebru Annak TANIŞ

Telefon: 0546 252 25 15 - 0546 252 25 16

Adres: Doğanbey Mah. Doğanbey Cd. Burçin 3 İş Merkezi Kat:9 No:906 Osmangazi / BURSA

Elektrik güvenliği ve periyodik kontroller için bizimle iletişime geçebilirsiniz.