Elektrik Kolon Hattı Nedir?

Elektrik kolon hattı, ana panodan kat panolarına enerji taşıyan düşey besleme hattıdır.

Elektrik kolon hattı, çok katlı bir binada, ana elektrik panosundan (genellikle giriş katında veya bodrum katta bulunur) başlayarak, yukarıdaki katlara veya bağımsız bölümlere (daireler, ofisler, dükkanlar) elektrik enerjisi taşıyan düşey (dikey) besleme hattıdır. Bir binanın "elektrik omurgası" olarak düşünülebilir.

Kolon hattı, genellikle binaların tesisat bacalarında, yangın merdiveni boşluklarında veya bu amaçla ayrılmış özel kanallar içinde döşenir. Her katta, kolon hattından ayrılan bir branşman hattı (veya direkt olarak kolon hattına bağlı bir tali pano) o katın dağıtım panosunu besler. Bu sayede, ana panodan her kata ayrı ayrı kablo çekmek yerine, tek bir ana hat ile tüm katlar beslenmiş olur.

Kolon Hattının Temel İşlevleri

Elektrik kolon hattının başlıca işlevleri şunlardır:

Enerji dağıtımı, ana panodan gelen elektrik enerjisini, binanın tüm katlarına ve bağımsız bölümlerine dağıtır.

Düşey iletim, enerjiyi yatay olarak değil, düşey (dikey) olarak taşır. Bu nedenle "kolon" (sütun) adını alır.

Organize dağıtım, her kata ayrı ayrı kablo çekilmesi yerine, tek bir ana hat ile tüm katların beslenmesini sağlayarak tesisatı düzenli ve ekonomik hale getirir.

Yük dengeleme, katlardaki yüklerin (tüketimlerin) dengeli bir şekilde dağıtılmasına olanak tanır.

Ölçüm ve kontrol, her katın veya bağımsız bölümün ayrı ayrı ölçülmesi (sayaçlanması) ve kontrol edilmesi için altyapı oluşturur.

Kolon Hattı Bileşenleri

Bir elektrik kolon hattı sistemi, aşağıdaki bileşenlerden oluşur:

Ana kolon hattı, binanın ana panosundan başlayarak, tüm katları dolaşan ana besleme hattıdır. Kesiti, binanın toplam güç ihtiyacına göre hesaplanır. Genellikle NYY (yer altı), N2XH (halojensiz) veya NHXH (yangına dayanıklı) tipi kablolar kullanılır.

Kolon bağlantı kutuları (kolon buatları) , her katta, kolon hattından kat panosuna branşman almak için kullanılan bağlantı kutularıdır. Bu kutular, kolon hattının kesintisiz devam etmesini ve kat bağlantılarının güvenli bir şekilde yapılmasını sağlar.

Kat bağlantı kabloları (branşman hatları) , kolon hattından kat panosuna enerji taşıyan, kesiti katın güç ihtiyacına göre hesaplanmış kablolardır.

Kat panoları (tali panolar) , her katta bulunan, o katın tüm elektrik devrelerini (aydına) dağıtan ve koruyan panolardır.

Sayaçlar, her bağımsız bölümün (daire, ofis, mağaza) elektrik tüketimini ölçmek için kullanılan cihazlardır. Kolon hattı, sayaçların beslenmesi için de kullanılır.

Sigorta ve kesiciler, kolon hattını ve kat bağlantılarını aşırı akım ve kısa devreye karşı koruyan elemanlardır. Ana panoda kolon hattı için ayrı bir sigorta/kesici bulunur.

Kolon Hattı Tipleri

Kolon hatları, yapılış şekline ve kullanılan malzemeye göre farklı tiplerde olabilir:

Kablo tipi kolon hattı, en yaygın kullanılan tiptir. Kolon hattı, uygun kesitte kabloların (NYY, N2XH, NHXH) tesisat bacasından geçirilmesiyle oluşturulur. Her kata, kolon hattına bağlanan bir branşman kablosu ile enerji verilir.

Bara tipi kolon hattı (bara kanalı) , özellikle büyük ve yüksek binalarda kullanılan, kolon hattının bakır veya alüminyum baralardan oluştuğu tiptir. Baralar, özel bir kanal (busbar trunking) içinde korunur. Her katta, baralara bağlanabilen özel çıkış kutuları bulunur. Daha esnek, daha az yer kaplayan ve daha kolay genişletilebilen bir sistemdir.

Ring tipi kolon hattı, enerjinin bir halka şeklinde dolaştığı, kesintisizliğin önemli olduğu binalarda (hastaneler, veri merkezleri) kullanılan bir tiptir. Hat, ana panodan çıkar, tüm katları dolaşır ve tekrar ana panoya döner. Herhangi bir noktada oluşacak arızada, enerji diğer yönden verilmeye devam edebilir.

Kolon Hattı Kesit Hesabı

Kolon hattının kesiti (kablo kesiti veya bara boyutu), aşağıdaki faktörlere göre hesaplanır:

Toplam güç (talep gücü) , binada bulunan tüm bağımsız bölümlerin (daireler, ofisler, dükkanlar) talep güçleri toplamına, ortak alan yükleri (asansör, merdiven aydınlatması, hidrofor, yangın sistemleri) eklenir. Eş zamanlılık faktörleri uygulanarak kolon hattının taşıması gereken toplam güç belirlenir.

Akım değeri, toplam güç ve sistem gerilimi (genellikle 400V) kullanılarak, kolon hattından geçecek akım hesaplanır:

• Üç fazlı sistem için: I = P / (√3 × U × cosφ)

• P: Toplam güç (Watt), U: Gerilim (400V), cosφ: Güç faktörü (genellikle 0,85-0,95)

Gerilim düşümü, kolon hattı boyunca oluşacak gerilim düşümü, izin verilen sınırlar (%3-5) içinde olacak şekilde kablo kesiti seçilir. Gerilim düşümü hesabı: ΔU = (√3 × I × L × (R cosφ + X sinφ)) / 1000

Kısa devre dayanımı, seçilen kablo kesiti, olası bir kısa devre anında oluşacak termik ve dinamik zorlamalara dayanabilecek kapasitede olmalıdır.

İzin verilen akım taşıma kapasitesi, seçilen kablonun akım taşıma kapasitesi, hesaplanan akım değerinden yüksek olmalıdır (IEC 60364-5-52 standardına göre).

Kolon Hattı Projelendirme Esasları

Elektrik projelerinde kolon hattının projelendirilmesi sırasında dikkat edilmesi gereken esaslar:

Güzergah seçimi, kolon hattı, mümkün olduğunca kısa, yangına dayanıklı ve erişilebilir bir güzergahtan geçirilmelidir. Genellikle tesisat bacaları, yangın merdiveni boşlukları veya özel kolon kanalları tercih edilir.

Kablo veya bara seçimi, kolon hattında kullanılacak kablo tipi (veya bara sistemi), binanın özelliklerine ve güvenlik gereksinimlerine göre seçilir. Yüksek binalarda, hastanelerde, okullarda yangına dayanıklı (NHXH) veya halojensiz (N2XH) kablolar tercih edilmelidir.

Kesit hesabı, kolon hattı kesiti, yukarıda belirtilen faktörlere göre hesaplanır ve projede belirtilir.

Branşman noktaları, her katta kolon hattından kat panosuna branşman alınacak noktalar belirlenir ve projede gösterilir. Branşmanlar, kolon hattının kesintisiz devam etmesini sağlayacak şekilde, özel bağlantı kutuları (kolon buatları) ile yapılmalıdır.

Koruma elemanları, kolon hattı, ana panoda bir kesici veya sigorta ile aşırı akım ve kısa devreye karşı korunmalıdır. Ayrıca, her kat bağlantısı da kendi sigortası ile korunmalıdır.

Topraklama, kolon hattının topraklama iletkeni (PE) veya topraklı nötr iletkeni (PEN) de projelendirilmelidir. Topraklama iletkeni kesiti, faz iletkeni kesitine göre belirlenir (genellikle faz kesitinin yarısı kadar, ancak en az 16 mm² bakır).

Etiketleme, kolon hattı kabloları ve bağlantı kutuları, hangi devreye ait olduklarını gösteren etiketlerle işaretlenmelidir.

Kolon Hattı ve Yangın Güvenliği

Kolon hatları, yangın güvenliği açısından büyük önem taşır:

Yangın dayanımı, kolon hattı kabloları, yangın durumunda belirli bir süre (30, 60, 90, 120 dakika) çalışmaya devam edebilecek şekilde seçilmelidir. Özellikle yüksek binalarda, hastanelerde, yangın kaçış yollarını aydınlatan ve yangın sistemlerini besleyen kolon hatları yangına dayanıklı (NHXH) olmalıdır.

Duman ve gaz emisyonu, insan yoğunluğunun fazla olduğu binalarda (AVM'ler, okullar, hastaneler, oteller), kolon hattı kabloları halojensiz (N2XH) olmalı, yangın durumunda zehirli gaz ve yoğun duman çıkarmamalıdır.

Kolon bacalarının yangın güvenliği, kolon hatlarının geçtiği tesisat bacaları, yangın durumunda duman ve alevin katlar arasında yayılmasını engelleyecek şekilde, yangın durdurucu malzemelerle sızdırmaz hale getirilmelidir. Her kat geçişinde, kablo veya bara etrafı yangın yalıtım malzemeleri (yangın tapası, yangın macunu, yangın yünü) ile kapatılmalıdır.

Kolon Hattı Uygulama Örnekleri

Apartman kolon hattı:
Bir apartmanda, ana pano (genellikle giriş katında veya bodrumda) ile daireler arasındaki bağlantıyı kolon hattı sağlar. Ana panodan çıkan kolon hattı, tesisat bacasından geçerek her kata ulaşır. Her katta, kolon hattından kat panosuna (daire sayaçlarının bulunduğu pano) bir branşman alınır. Kat panosundan da her daireye ayrı bir hat çekilir.

Ofis binası kolon hattı:
Bir ofis binasında, ana panodan çıkan kolon hattı, her kata enerji taşır. Her katta, kolon hattından o katın tali panosuna branşman alınır. Kat panosu, o kattaki tüm ofis birimlerinin priz, aydınlatma ve klima devrelerini dağıtır.

AVM kolon hattı:
Bir alışveriş merkezinde, ana panodan çıkan kolon hatları, her kata veya her mağaza bloğuna enerji taşır. Genellikle bara tipi kolon hatları (busbar trunking) tercih edilir. Mağazalar, kolon hattına bağlı sayaç panoları üzerinden beslenir.

Mir Elektrik Proje Ofisi ve Kolon Hattı Projeleri

Mir Elektrik Proje Ofisi olarak, 2007 yılından bu yana Bursa ve çevre illerde apartmanlar, iş merkezleri, AVM'ler, hastaneler, okullar ve diğer çok katlı yapılar için elektrik kolon hattı projeleri hazırlamaktayız. 

UEDAŞ yetkili proje firması olarak, projelerimizi Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, TS standartları ve UEDAŞ teknik şartnamelerine tam uyumlu olarak hazırlıyor, kurum onay süreçlerini başarıyla yürütüyoruz.

Kolon hattı projelerimizde:

• Binanın toplam güç ihtiyacının (talep gücü) hesaplanması

• Kolon hattı kesitinin (kablo veya bara) belirlenmesi

• Kolon hattı güzergahının (tesisat bacası, kanal) projelendirilmesi

• Kat bağlantı noktalarının ve kolon buatlarının belirlenmesi

• Yangın güvenliği önlemlerinin (yangına dayanıklı kablo, yangın durdurucular) projelendirilmesi

• Kolon hattı koruma elemanlarının (sigorta, kesici) seçimi

• Kolon şemalarının hazırlanması

gibi tüm detayları titizlikle ele alıyor, binanızın güvenli, verimli ve yönetmeliklere uygun bir elektrik altyapısına kavuşmasını sağlıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

1. Elektrik kolon hattı nedir?

Elektrik kolon hattı, bir binanın ana dağıtım panosundan başlayarak, katlara veya bağımsız bölümlere enerji taşıyan düşey ana besleme hattıdır. Genellikle tesisat bacalarında bulunur.

2. Kolon hattı ile branşman hattı arasındaki fark nedir?

Kolon hattı, binanın ana besleme hattıdır ve tüm katları dolaşır. Branşman hattı ise kolon hattından ayrılarak bir kat panosunu veya bir bağımsız bölümü besleyen daha küçük kesitli hattır.

3. Kolon hattı kesiti nasıl hesaplanır?

Kolon hattı kesiti, binanın toplam talep gücüne, gerilim düşümü sınırlarına, kısa devre dayanımına ve kablo akım taşıma kapasitesine göre hesaplanır.

4. Kolon hattında hangi kablolar kullanılır?

Kolon hattında genellikle NYY (yer altı), N2XH (halojensiz) veya NHXH (yangına dayanıklı) tipi kablolar kullanılır. Seçim, binanın özelliklerine ve yangın güvenliği gereksinimlerine bağlıdır.

5. Kolon hattı neden yangına dayanıklı olmalıdır?

Kolon hattı, yangın anında acil durum sistemlerini (acil aydınlatma, yangın panoları, tahliye sistemleri) beslemeye devam etmelidir. Bu nedenle, özellikle yüksek binalarda ve hastanelerde yangına dayanıklı kablolar (NHXH) kullanılmalıdır.

6. Kolon buatı nedir?

Kolon buatı, her katta, kolon hattından kat panosuna branşman almak için kullanılan bağlantı kutusudur. Kolon hattının kesintisiz devam etmesini ve kat bağlantılarının güvenli bir şekilde yapılmasını sağlar.

7. Bara tipi kolon hattı (busbar trunking) nedir?

Bara tipi kolon hattı, kolon hattının bakır veya alüminyum baralardan oluştuğu, özel bir kanal içinde korunan sistemdir. Özellikle büyük ve yüksek binalarda, AVM'lerde kullanılır. Daha esnek ve genişletilebilirdir.

8. Kolon bacalarında yangın güvenliği nasıl sağlanır?

Kolon bacalarında, her kat geçişinde kablo veya bara etrafı yangın yalıtım malzemeleri (yangın tapası, yangın macunu, yangın yünü) ile kapatılarak yangın durdurucu bariyerler oluşturulur. Bu sayede, yangın ve dumanın katlar arası yayılması engellenir.

9. Apartmanda kolon hattı nereden geçer?

Apartmanlarda kolon hattı, genellikle tesisat bacasından geçer. Tesisat bacası yoksa, yangın merdiveni boşluğu veya bu amaçla ayrılmış özel bir kanal kullanılır.

10. Mir Elektrik Proje Ofisi kolon hattı projesi hizmeti veriyor mu?

Mir Elektrik Proje Ofisi olarak, apartmanlar, iş merkezleri, AVM'ler, hastaneler ve diğer çok katlı yapılar için elektrik kolon hattı projeleri hazırlıyor, kesit hesapları, güzergah belirleme ve proje onay süreçlerinde hizmet veriyoruz.

Mir Elektrik Proje Ofisi

Yetkili: Ebru Annak TANIŞ

Telefon: 0546 252 25 15 - 0546 252 25 16

Adres: Doğanbey Mah. Doğanbey Cd. Burçin 3 İş Merkezi Kat:9 No:906 Osmangazi / BURSA

Elektrik kolon hattı projeleriniz ve danışmanlık hizmetleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.